Հայաստանը, իր աշխարհագրական դիրքով և բազմազան կլիմայական պայմաններով, օժտված է բուսական հարուստ աշխարհով, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայկական խոհանոցի վրա: Դարեր շարունակ հայերը օգտագործել են բազմաթիվ խոտաբույսեր և համեմունքներ իրենց ուտեստները համեմելու և բուրավետ դարձնելու համար: Այս բույսերը ոչ միայն բարելավում են ուտեստների համը, այլև ունեն բուժիչ հատկություններ և հարստացնում են սննդակարգը վիտամիններով ու հանքանյութերով: Սույն հոդվածում մենք կանդրադառնանք Հայաստանի խոհանոցում առավել կարևոր խոտաբույսերին ու համեմունքներին, դրանց օգտագործման առանձնահատկություններին և նշանակությանը հայկական խոհանոցում:
Մաղադանոս (Petroselinum crispum): Մաղադանոսը հայկական խոհանոցում ամենատարածված խոտաբույսերից է: Այն օգտագործվում է թարմ վիճակում՝ աղցաններում, ապուրներում, մսային և բանջարեղենային ուտեստներում: Մաղադանոսը հարուստ է վիտամին C-ով, վիտամին K-ով և երկաթով: Այն ունի թարմացնող համ և բույր, որը հիանալի կերպով լրացնում է բազմաթիվ ուտեստներ: Մաղադանոսը հաճախ օգտագործվում է որպես զարդարանք ուտեստների համար: Եթե ցանկանում եք գնել թարմ մաղադանոս, կարող եք այցելել Երևանի Բանջարեղենի շուկա, որը գտնվում է Կորյունի փողոցում:
Համեմ (Coriandrum sativum): Համեմը, որը հայտնի է նաև որպես կիանձեր, ունի յուրահատուկ համ և բույր, որը ոմանց դուր է գալիս, իսկ մյուսներին՝ ոչ: Համեմի տերևներն ու սերմերը լայնորեն օգտագործվում են հայկական խոհանոցում: Տերևները հաճախ ավելացվում են աղցաններում, ապուրներում և սոուսներում, իսկ սերմերը՝ մարինադներում և մսային ուտեստներում: Համեմը հարուստ է հակաօքսիդանտներով և ունի մարսողությունը բարելավող հատկություններ: Թարմ համեմ կարելի է գտնել Երևանի Գում շուկայում, որը գտնվում է Տիգրան Մեծի պողոտայում:
Սամիթ (Anethum graveolens): Սամիթը մեկ այլ տարածված խոտաբույս է, որը օգտագործվում է հայկական խոհանոցում: Այն ունի թեթև անիսոնային համ և բույր, որը հիանալի կերպով լրացնում է ձկնային ուտեստները, աղցանները և ապուրները: Սամիթը հաճախ օգտագործվում է թթվասերի կամ մածունի հետ համադրությամբ՝ ստեղծելով թարմացնող սոուսներ: Այն նաև հարուստ է վիտամիններով և հանքանյութերով: Թարմ սամիթ կարելի է ձեռք բերել Երևանի Փակ շուկայից՝ Մաշտոցի պողոտա, 20 հասցեում:
Ռեհան (Ocimum basilicum): Ռեհանը, հատկապես նրա մանուշակագույն տեսակը, լայնորեն օգտագործվում է հայկական խոհանոցում: Այն ունի քաղցր և կծու համ, որը հիանալի կերպով լրացնում է մսային ուտեստները, բանջարեղենային ուտեստները և աղցանները: Ռեհանը հաճախ օգտագործվում է լոլիկի հետ համադրությամբ՝ ստեղծելով համեղ և բուրավետ սոուսներ: Այն ունի նաև բուժիչ հատկություններ և օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ: Ռեհան կարելի է գտնել Երևանի Շուկա թաղում:
Սիբեխ (Mentha spicata): Սիբեխը, որը հայտնի է նաև որպես անանուխ, ունի թարմացնող և սառեցնող համ: Այն օգտագործվում է թեյերի, ըմպելիքների և աղցանների մեջ: Սիբեխը հաճախ օգտագործվում է մածունի հետ համադրությամբ՝ ստեղծելով թարմացնող ըմպելիքներ, ինչպիսին է «թանը»: Այն ունի նաև մարսողությունը բարելավող հատկություններ: Թարմ սիբեխ կարող եք գնել Երևանի շուկաներում կամ խանութներում:
Երդանշ (Origanum vulgare): Երդանշը, որը հայտնի է նաև որպես ուրց, ունի ուժեղ և կծու համ: Այն օգտագործվում է մսային ուտեստների, ապուրների և սոուսների մեջ: Երդանշը հաճախ օգտագործվում է խորովածի մարինադում՝ ուտեստին տալով յուրահատուկ համ և բույր: Այն ունի նաև հակաբակտերիալ և հակաբորբոքային հատկություններ: Երդանշ կարելի է ձեռք բերել Երևանի շուկաներում, ինչպես նաև համեմունքների խանութներում:
Սև պղպեղ (Piper nigrum): Սև պղպեղը ամենատարածված համեմունքներից է աշխարհում, և այն լայնորեն օգտագործվում է հայկական խոհանոցում: Այն ավելացվում է գրեթե բոլոր ուտեստներին՝ համը և բույրը բարելավելու համար: Սև պղպեղը ունի կծու համ և տաքացնող ազդեցություն: Կարող եք գնել սև պղպեղ «Երևան Սիթի» սուպերմարկետում՝ Խորենացու փողոց, 15 հասցեում:
Կարմիր պղպեղ (Capsicum annuum): Կարմիր պղպեղը, հատկապես նրա չորացրած և մանրացված տեսակը (պղպեղի փաթիլներ), լայնորեն օգտագործվում է հայկական խոհանոցում՝ ուտեստներին կծվություն հաղորդելու համար: Կարմիր պղպեղը ավելացվում է մսային ուտեստներին, ապուրներին և սոուսներին: Կարմիր պղպեղ կարելի է գտնել Երևանի շուկաներում, ինչպես նաև «SAS Food Hall»-ում՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտա 1:
Դարչին (Cinnamomum verum): Դարչինը ունի քաղցր և տաք համ, որը լայնորեն օգտագործվում է հայկական քաղցրավենիքներում, ինչպես նաև որոշ մսային ուտեստներում: Դարչինը հաճախ ավելացվում է փլավին և մրգային աղցաններին: Դարչին կարելի է գտնել Երևանի խանութներում, ինչպես նաև «Carrefour»-ում՝ Դավիթ Բեկի փողոց, 3:
Մեխակ (Syzygium aromaticum): Մեխակը ունի ուժեղ և բուրավետ համ, որը օգտագործվում է քիչ քանակությամբ՝ ուտեստներին յուրահատուկ համ հաղորդելու համար: Մեխակը հաճախ ավելացվում է մարինադներին, մսային ուտեստներին և քաղցրավենիքներին: Մեխակ կարելի է ձեռք բերել «City Supermarket»-ում՝ Թամանյան փողոց 2:
Զաֆրան (Crocus sativus): Զաֆրանը աշխարհի ամենաթանկ համեմունքներից է, և այն օգտագործվում է հայկական խոհանոցում հատուկ առիթներով: Զաֆրանը ավելացվում է փլավին՝ ուտեստին տալով ոսկեգույն երանգ և յուրահատուկ համ: Զաֆրանի ձեռքբերման համար խորհուրդ է տրվում դիմել մասնագիտացված խանութների, քանի որ այն բավականին թանկարժեք է:
Քեմոն (Cuminum cyminum): Քեմոնը ունի տաք և կծու համ, որը լայնորեն օգտագործվում է մսային ուտեստներում, հատկապես քյաբաբներում և խորովածներում: Քեմոնը հաճախ օգտագործվում է մարինադների մեջ՝ մսին յուրահատուկ համ հաղորդելու համար: Քեմոն կարելի է գտնել Երևանի շուկաներում կամ համեմունքների մասնագիտացված խանութներում:
Հայկական խոհանոցը հարուստ է համերով և բույրերով, որոնք ստեղծվում են բազմաթիվ խոտաբույսերի և համեմունքների օգտագործման շնորհիվ: Մաղադանոսը, համեմը, սամիթը, ռեհանը, սիբեխը և երդանշը հիմնական խոտաբույսերն են, որոնք լայնորեն օգտագործվում են հայկական ուտեստներում: Սև պղպեղը, կարմիր պղպեղը, դարչինը, մեխակը, զաֆրանը և քեմոնը հիմնական համեմունքներն են, որոնք ավելացնում են ուտեստներին յուրահատուկ համ և բույր: Այս խոտաբույսերն ու համեմունքները ոչ միայն բարելավում են ուտեստների համը, այլև ունեն բուժիչ հատկություններ և հարստացնում են սննդակարգը վիտամիններով և հանքանյութերով: Հայկական խոհանոցը արտացոլում է Հայաստանի բնական հարստությունը և մշակութային ժառանգությունը:
Մեկնաբանություններ