Թեև հարիսան ավանդաբար պատրաստվում է մսով (հիմնականում հավի կամ տավարի), գոյություն ունի նաև բուսական տարբերակ, որը նույնքան համեղ է: Բուսական հարիսան պատրաստվում է ցորենից (հիմնականում ձավարից) և մեծ քանակությամբ կարագից (կամ բուսական յուղից պահքի ժամանակ): Դրա պատրաստման գործընթացը երկար է և պահանջում է համբերություն: Ցորենը երկար ժամանակ եփվում է ջրի մեջ, մինչև դառնում է փափուկ և միասեռ զանգված: Այնուհետև ավելացվում է կարագը և շարունակվում է եփվել՝ անընդհատ խառնելով, մինչև ստացվում է ցանկալի խտությունը: Հարիսան մատուցվում է տաք վիճակում և կարող է համեմվել տարբեր համեմունքներով, ինչպիսիք են դարչինը կամ կարմիր պղպեղը:
Ղափաման դդմով պատրաստվող ավանդական ուտեստ է, որը խորհրդանշում է առատություն և բերքառատություն: Դդումը լցոնվում է բրնձով, չրերով (ծիրան, սալոր, չամիչ), ընկույզով և մեղրով: Այնուհետև դդումը եփվում է ջեռոցում մինչև փափկելը: Ղափաման ոչ միայն համեղ է, այլև շատ գեղեցիկ տեսք ունի, ինչը այն դարձնում է տոնական սեղանի զարդ:
Տոլման հայկական խոհանոցի ամենահայտնի ուտեստներից է: Թեև ավանդական տոլման պատրաստվում է մսով, գոյություն ունի նաև բուսական տարբերակ, որը հայտնի է որպես պասուս տոլմա կամ պահքի տոլմա: Այն պատրաստվում է խաղողի տերևներով, որոնք լցոնվում են բրնձով, սիսեռով, ոսպով, լոբով, սոխով և տարբեր կանաչիներով (մաղադանոս, համեմ, սամիթ): Պասուս տոլման եփվում է դանդաղ կրակի վրա, մինչև բրինձը փափկում է: Այն մատուցվում է սառը վիճակում և հաճախ ուղեկցվում է մածունով կամ թթվասերով (եթե այն չի մատուցվում պահքի ժամանակ):
Ժենգյալով հացը Արցախի խոհանոցի հայտնի ուտեստ է, որը իրենից ներկայացնում է բարակ լավաշ, որը լցոնված է տարբեր տեսակի կանաչիներով: Լցոնման համար օգտագործվում են մոտ 20 տարբեր տեսակի կանաչիներ, ինչպիսիք են սպանախը, թթվիճը, եղինջը, մանուշակը, համեմը, մաղադանոսը և այլն: Ժենգյալով հացը թխվում է տաք թոնրում կամ տապակվում է տապակի մեջ: Այն մատուցվում է տաք վիճակում և համարվում է շատ առողջարար և համեղ ուտեստ:
Ավելուկը լեռնային շրջաններում աճող վայրի թթվասուն բույս է: Ավելուկով ապուրը հայկական խոհանոցի ավանդական ուտեստ է, որը պատրաստվում է չորացրած ավելուկից, ոսպից, սոխից և կարագից: Ապուրը ունի թթվաշ համ և հարուստ է վիտամիններով և հանքանյութերով: Այն հատկապես տարածված է ձմռան ամիսներին, քանի որ համարվում է տաքացնող և առողջարար ուտեստ:
Սպասը հայկական ավանդական ապուր է, որը պատրաստվում է մածունից, ձավարից (հիմնականում ձավարից կամ ցորենից) և կարագից: Ապուրը եփվում է դանդաղ կրակի վրա, անընդհատ խառնելով, որպեսզի մածունը չկտրվի: Սպասը ունի թթվաշ համ և հարուստ է կալցիումով և սպիտակուցներով: Այն հաճախ մատուցվում է տաք վիճակում և կարող է համեմվել սխտորով կամ չորացրած անանուխով: Գոյություն ունի նաև սպասի բուսական տարբերակ, որտեղ կարագը փոխարինվում է բուսական յուղով:
Խորովածը հայկական խոհանոցի անբաժան մասն է կազմում: Թեև ավանդաբար խորովածը պատրաստվում է մսով, բանջարեղենային խորովածը նույնպես շատ սիրված է: Խորովածի համար օգտագործվում են տարբեր տեսակի բանջարեղեններ, ինչպիսիք են սմբուկը, պղպեղը, լոլիկը, սոխը, սունկը և դդմիկը: Բանջարեղենները մարինացվում են համեմունքներով և յուղով, այնուհետև խորովվում են գրիլի վրա կամ խարույկի վրա: Բանջարեղենային խորովածը մատուցվում է տաք վիճակում և կարող է ուղեկցվել տարբեր սոուսներով կամ աղցաններով:
Հայկական խոհանոցը հարուստ է նաև բազմազան աղցաններով, որոնք պատրաստվում են թարմ բանջարեղեններով և կանաչիներով: Ամենատարածված աղցաններից են լոլիկի և վարունգի աղցանը, որը համեմվում է սոխով, կանաչիներով և ձեթով, ինչպես նաև սմբուկի աղցանը, որը պատրաստվում է խորոված սմբուկից, լոլիկից, պղպեղից և սխտորից: Աղցանները հաճախ մատուցվում են որպես ուտեստի ուղեկից կամ որպես առանձին թեթև ուտեստ:
Այս ուտեստները միայն մի փոքր մասն են այն բազմազան բուսական ուտեստների, որոնք կարելի է գտնել Հայաստանում: Հայկական խոհանոցը շարունակում է զարգանալ և հարստանալ նոր համերով և բաղադրատոմսերով, բայց միշտ հավատարիմ մնալով իր ավանդույթներին և բնական բաղադրիչներին: Հայաստան այցելելիս անպայման փորձեք այս համեղ և առողջարար բուսական ուտեստները, որպեսզի զգաք հայկական խոհանոցի իսկական համը: Բարի ախորժակ!
Եթե դուք ունեք խոհարարական բիզնես կամ ցանկանում եք գովազդել ձեր ռեստորանը, սրճարանը կամ այլ կազմակերպություն, ապա կարող եք օգտվել մեր հարթակից՝ ավելի շատ պոտենցիալ հաճախորդների հասնելու համար: Եթե ցանկանում եք ձեր ապրանքանիշի համար գովազդային հոդված, կարող եք այն պատվիրել մեր կայքում: Դուք կարող եք նաև օգտվել մեր հարթակից ցանկացած ժամանակ ձեր հեռախոսից՝ մեր բջջային հավելվածի միջոցով:
Մեկնաբանություններ