Հայաստանում հին ձեռագրերը փչացումից պաշտպանելը
Հայաստանը հարուստ է հին ձեռագրերի ժառանգությամբ, որոնք անգնահատելի մշակութային, պատմական և գիտական արժեք են ներկայացնում։ Այս ձեռագրերը պարունակում են տեղեկություններ հայոց պատմության, գրականության, արվեստի, փիլիսոփայության, բժշկության և այլ ոլորտների մասին։ Սակայն ժամանակի ընթացքում ձեռագրերը ենթարկվում են տարբեր տեսակի վնասվածքների, որոնք կարող են հանգեցնել դրանց ոչնչացմանը։ Հետևաբար, հայկական հին ձեռագրերը փչացումից պաշտպանելը կարևոր նշանակություն ունի մեր ազգային ժառանգությունը պահպանելու համար։
Ձեռագրերի փչացման պատճառները
Ձեռագրերի փչացման պատճառները բազմազան են և կարելի է դասակարգել երկու հիմնական խմբի՝ ներքին և արտաքին։
Ներքին գործոններ. Սրանք ձեռագրի նյութերի բնութագրերն են, որոնք ժամանակի ընթացքում վատանում են։ Օրինակ՝ թուղթը, մագաղաթը, ներկերը և կազմը կարող են քայքայվել թթվայնության, խոնավության կամ լույսի ազդեցության տակ։ Թանաքները, հատկապես երկաթ-գալուսական թանաքները, կարող են ժամանակի ընթացքում քայքայել թուղթը՝ առաջացնելով թանաքի կոռոզիա։ Արտաքին գործոններ. Սրանք շրջակա միջավայրի պայմաններն են, որոնք կարող են վնասել ձեռագրերը։ Դրանց թվում են՝ Ջերմաստիճան և խոնավություն. Բարձր ջերմաստիճանը և խոնավությունը արագացնում են թղթի և մագաղաթի քայքայումը, ինչպես նաև նպաստում են բորբոսի և միկրոօրգանիզմների աճին։ Լույս. Ուլտրամանուշակագույն (UV) լույսը կարող է վնասել ձեռագրերի նյութերը, առաջացնելով գունաթափում, փխրունություն և քայքայում։ Միջատներ և կրծողներ. Թղթեզները, բզեզները, առնետները և մկները կարող են վնասել ձեռագրերը՝ ուտելով թուղթը, մագաղաթը և կազմը։ Աղտոտում. Փոշին, կեղտը և այլ աղտոտիչները կարող են կուտակվել ձեռագրերի վրա և առաջացնել մակերեսային վնասվածքներ, ինչպես նաև նպաստել քայքայմանը։ Մարդկային գործոն. Անզգույշ վարվելը, ոչ պատշաճ պահպանումը և գողությունը նույնպես կարող են վնասել ձեռագրերը։
Ձեռագրերի պաշտպանության մեթոդները
Ձեռագրերի պաշտպանությունը բազմակողմանի գործընթաց է, որը ներառում է կանխարգելիչ միջոցներ, վերականգնում և պահպանում։
Կանխարգելիչ միջոցներ. Սրանք այն միջոցներն են, որոնք ձեռնարկվում են ձեռագրերի վնասումը կանխելու համար։ Դրանք ներառում են՝ Շրջակա միջավայրի վերահսկում. Ձեռագրերը պետք է պահվեն կայուն միջավայրում՝ վերահսկվող ջերմաստիճանով (18-20°C) և խոնավությամբ (45-55%)։ Լուսավորության վերահսկում. Ձեռագրերը պետք է պաշտպանված լինեն ուղիղ արևի լույսից և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից։ Ցուցադրման դեպքում պետք է օգտագործել ցածր լույսի ինտենսիվություն ունեցող լուսավորություն և UV ֆիլտրներ։ Միջատների և կրծողների դեմ պայքար. Պետք է իրականացնել պարբերական ստուգումներ և միջոցներ ձեռնարկել միջատների և կրծողների դեմ պայքարելու համար։ Մաքրում և փոշեզերծում. Ձեռագրերը պետք է պարբերաբար մաքրվեն փոշուց և կեղտից՝ օգտագործելով փափուկ վրձիններ և փոշեծծիչներ։ Պատշաճ պահպանում. Ձեռագրերը պետք է պահվեն թթվայնությունից զերծ տուփերում կամ թղթապանակներում՝ պատրաստված արխիվային որակի նյութերից։ Մշտադիտարկում. Ձեռագրերի վիճակը պետք է պարբերաբար ստուգվի՝ վնասվածքների վաղ նշանները հայտնաբերելու համար։
Վերականգնում. Եթե ձեռագիրը վնասված է, ապա անհրաժեշտ է իրականացնել վերականգնման աշխատանքներ։ Վերականգնումը ներառում է ձեռագրի մաքրում, ամրացում, պատռվածքների վերականգնում և կազմի վերանորոգում։ Վերականգնման աշխատանքները պետք է իրականացվեն փորձառու վերականգնողների կողմից՝ օգտագործելով արխիվային որակի նյութեր և մեթոդներ։
Պահպանում. Պահպանումը ներառում է ձեռագրերի թվայնացումը, միկրոֆիլմավորումը և այլ մեթոդներ՝ դրանց բովանդակությունը պահպանելու համար։ Թվայնացումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել ձեռագրերի թվային պատճենները, որոնք կարող են հասանելի լինել հետազոտողներին և լայն հասարակությանը՝ առանց բնօրինակ ձեռագրերը վնասելու։
Հայաստանում ձեռագրերի պաշտպանությանն ուղղված ջանքերը
Հայաստանում ձեռագրերի պաշտպանությանն ուղղված ջանքերը համակարգվում են Մատենադարանի կողմից։ Մատենադարանը հին ձեռագրերի ամենամեծ հավաքածուն ունեցող գիտահետազոտական ինստիտուտ է։ Մատենադարանը իրականացնում է ձեռագրերի հավաքագրում, պահպանում, վերականգնում, ուսումնասիրում և հրատարակում։
Մատենադարանը ունի ժամանակակից լաբորատորիաներ, որոնք հագեցած են ձեռագրերի վիճակը գնահատելու և վերականգնելու համար անհրաժեշտ սարքավորումներով։ Մատենադարանի մասնագետները մշտապես մասնակցում են միջազգային կոնֆերանսների և սեմինարների, որտեղ կիսվում են իրենց փորձով և սովորում նոր մեթոդներ։
Բացի Մատենադարանից, ձեռագրերի պաշտպանության աշխատանքներ են իրականացնում նաև այլ կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Հայաստանի ազգային արխիվը, թանգարանները և գրադարանները։
Մարտահրավերները և հեռանկարները
Հայաստանում ձեռագրերի պաշտպանությունը բախվում է մի շարք մարտահրավերների հետ։ Դրանց թվում են՝
Ֆինանսական միջոցների սղությունը. Ձեռագրերի պահպանման և վերականգնման աշխատանքները պահանջում են զգալի ֆինանսական ներդրումներ։ Մասնագետների պակասը. Ձեռագրերի վերականգնման և պահպանման ոլորտում կան բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների կարիք։ Հանրային իրազեկության ցածր մակարդակը. Ձեռագրերի պաշտպանության կարևորության մասին հանրային իրազեկության մակարդակը դեռևս ցածր է։
Այս մարտահրավերները հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է՝
Ավելացնել ֆինանսական միջոցները. Պետությունը և մասնավոր կազմակերպությունները պետք է ավելացնեն ֆինանսական միջոցները ձեռագրերի պահպանման և վերականգնման ծրագրերի համար։ Զարգացնել մասնագիտական կարողությունները. Անհրաժեշտ է խթանել ձեռագրերի վերականգնման և պահպանման ոլորտում մասնագետների պատրաստումը։ Բարձրացնել հանրային իրազեկությունը. Պետք է իրականացնել կրթական ծրագրեր և միջոցառումներ՝ հանրությանը ձեռագրերի պաշտպանության կարևորության մասին իրազեկելու համար։
Հայաստանում հին ձեռագրերը փչացումից պաշտպանելը կարևոր նշանակություն ունի մեր ազգային ժառանգությունը պահպանելու և ապագա սերունդներին փոխանցելու համար։ Համատեղ ջանքերով մենք կարող ենք ապահովել, որ այս անգնահատելի գանձերը կշարունակեն հարստացնել մեր մշակութային ժառանգությունը։
Ավելացնել նոր մեկնաբանություն
Մեկնաբանություններ