Անապահով ծրագիր. ինչպես Հայաստանում կանխել էկոլոգիական սխալների ինտենսիվ գինը

Մեր օրերում, երբ կանաչ էներգիան դառնում է էներգետիկ անվտանգության և կայուն զարգացման հիմնական բառը, Հայաստանում ևս ակտիվորեն քննարկվում են արեգակնային և քամու էլեկտրակայանների նախագծեր։ Սակայն, երբ խոսք է գնում բնության և տնտեսական շահերի հավասարակշռման մասին, կարող ենք սովորել ամերիկյան Իվանպահի արեգակնային կայանի ծանր դասից։ Արդյո՞ք մեր երկրում պատրաստ ենք չկրկնել նույն սխալները:

Չնախատեսված հյուրը. 32-ի տեղ 1000 կրիա

Իվանպահի արեգակնային կայանի շինարարության ժամանակ՝ Մոհավե անապատում, էկոլոգները կանխատեսել էին, որ տեղանքում կարող է ապրել առավելագույնը 32 անապատային կրիա։ Սակայն իրականությունը գերազանցեց բոլոր սպասումները. շինարարական աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվեց մոտ 1000 կրիա։ Արդյունքում՝ շինարարությունը կանգնեցվեց երեք ամսով, իսկ կրիաների տեղափոխման վրա ծախսվեց 56 միլիոն դոլար։ Նաև՝ մեկ երիտասարդ կրիա դարձել է արծիվների զոհ։ Այս պատմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են աննշան թվացող էկոլոգիական սխալներ վերածվել միլիոնավոր կորուստների և ժամանակի վատնման։

Հայաստանի կոնտեքստը. ուր են մեր թուլերը?

Հայաստանը, լինելով լեռներով և բնական էկոհամակարգերով հարուստ երկիր, ունի իր սեփական էկոլոգիական խոցելի կետերը։ Արեգակնային և քամու էլեկտրակայանների շինարարության ժամանակ մեր երկրում ևս անհրաժեշտ է լուրջ ուշադրություն դարձնել էկոլոգիական տարրալուծման և կենդանական աշխարհի պահպանման վրա։ Սակայն, սխալ գնահատականները կամ անբավարար հետազոտությունները կարող են հանգեցնել նմանատիպ սցենարների։

Օրինակ՝ Հայաստանի որոշ շրջաններ, որտեղ պլանավորվում է արեգակնային էլեկտրակայանների շինարարություն, կարող են լինել էնդեմիկ կամ վտանգված տեսակների ապաստանատեղեր։ Եթե էկոլոգիական հետազոտությունները չկան կամ անբավարար են, ապա նման նախագծերը կարող են վերածվել էկոլոգիական աղետի՝ ոչ միայն բնության, այլ նաև տնտեսության համար։

Ինչպիս՞ կանխել սխալները

Իվանպահի օրը ցույց է տալիս, որ էկոլոգիական գնահատականները պետք է լինեն ոչ միայն ճշգրիտ, այլև՝ ժամանակին և մանրամասն։ Հայաստանում անհրաժեշտ է՝

• Մանրամասն էկոլոգիական հետազոտություններում ներդնել ժամանակ և ռեսուրսներ։ Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ոչ միայն տեսակների քանակը, այլև նրանց ապրելակերպը, միգրացիոն ուղիները և էկոհամակարգի դերը։
• Համագործակցել տեղական և միջազգային էկոլոգների հետ։ Տեղական գիտնականները լավ գիտեն տեղանքի առանձնահատկությունները, իսկ միջազգային փորձը կարող է օգնել կիրառել լավագույն պրակտիկաներ։
• Նախատեսել անկանխատեսելի իրավիճակներ։ Ինքնապես էկոլոգիական գնահատականները պետք է ներառեն նաև ռիսկերի կառավարման պլաններ՝ տեղի ունենալու հնարավոր անսպասելի իրավիճակների համար։
• Պարտադիր հանրային քննարկումներ։ Տեղական համայնքները և բնապահպանական կազմակերպությունները պետք է ներգրավված լինեն նախագծերի պլանավորման փուլից։ Սա ոչ միայն կբարձրացնի թափանցիկությունը, այլև կնպաստի ավելի լրիվ տվյալների հավաքագրմանը։

Տնտեսական և էկոլոգիական հավասարակշռում

Իվանպահի դեպքում 56 միլիոն դոլարի ծախսը և շինարարության երեքամսյա դադարը ցույց են տալիս, որ էկոլոգիական սխալների գինը կարող է շատ բարձր լինել։ Հայաստանում էլ, եթե չհաշվենք էկոլոգիական ռիսկերը, նախագծերի իրականացումը կարող է տևական ժամանակով հետաձգվել կամ նույնիսկ չեղարկվել՝ հանգեցնելով միլիոնավոր կորուստների։

Բացի դրանից, էկոլոգիական վնասը կարող է ունենալ երկարաժամկետ հետևանքներ՝ ոչ միայն բնության, այլև մարդու առջև։ Օրինակ՝ էնդեմիկ տեսակների կորուստը կարող է հարվածել տուրիզմին կամ գյուղատնտեսությանը։ Արդյունքում՝ էկոլոգիական պահպանման ծախսերը կարող են դառնալ ներդրում՝ ապագա սերունդների համար։

Զգոնության ժամանակն է

Իվանպահի օրը մեր համար պետք է լինի նախազգուշացում։ Հայաստանում, որտեղ բնության պահպանման և տնտեսական զարգացման միջև հավասարակշռությունը հատկապես կարող է դառնալ բարդ խնդիր, անհրաժեշտ է մոտեցնել էկոլոգիական գնահատականներին առավել պատասխանատու և մանրամասն։ Չկա այլընտրանք՝ կամ մեր նախագծերը կհանգեցնեն կայուն զարգացման, կամ կդառնան էկոլոգիական և ֆինանսական սխալների օջախ։

Ընդհակառակը, եթե մեր երկրում ենթակա էկոլոգիական հետազոտություններ կատարեն և կանխատեսեն բոլոր հնարավոր ռիսկերը, ապա Հայաստանը կարող է դառնալ կանաչ էներգետիկայի օրինակելի երկր՝ ոչ միայն տարածաշրջանում, այլև ամբողջ աշխարհում։

Source: spacedaily.com via Google News